Tip 1 Diyabet
Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten beta hücrelerini tahrip etmesiyle ortaya çıkan otoimmün bir hastalıktır. İnsülin üretimi büyük ölçüde ya da tamamen durduğu için tedavide insülin kullanımı zorunludur. Çoğunlukla çocukluk ve genç erişkinlik döneminde başlar; ancak her yaşta görülebilir.
Tip 1 Diyabet belirtileri
- Aşırı susama ve sık idrara çıkma
- Hızlı ve açıklanamayan kilo kaybı
- Aşırı açlık hissi
- Halsizlik, yorgunluk
- Bulantı, kusma, karın ağrısı ve nefeste aseton kokusu (ketoasidoz belirtileri)
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Genetik yatkınlık zemininde, henüz tam olarak aydınlatılamamış çevresel etkenlerin tetiklediği otoimmün bir süreçtir. Yaşam tarzı veya beslenme hatalarına bağlı bir hastalık değildir. Ailede tip 1 diyabet ya da diğer otoimmün hastalıkların bulunması riski artırır.
Tanı
Yüksek kan şekeri değerleri, HbA1c ve gerektiğinde pankreas otoantikorları (anti-GAD vb.) ile C-peptid ölçümü tanıda kullanılır. Erişkin yaşta başlayan ve başlangıçta tip 2 diyabet sanılan bazı olgularda (LADA) antikor testleri ayırıcı tanıda yardımcıdır.
Tedavi yaklaşımları
Tedavi, vücudun normal insülin salınımını taklit eden insülin rejimleri ile yapılır. Karbonhidrat sayımı, kan şekeri ölçümü veya sürekli glukoz sensörleri ve uygun hastalarda insülin pompası tedavinin önemli araçlarıdır. Hipoglisemi (kan şekeri düşmesi) belirtilerini tanımak ve yönetmek konusunda hasta ve yakınlarının eğitimi büyük önem taşır. Tiroid ve çölyak gibi eşlik edebilen otoimmün hastalıklar da düzenli taranır.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Hızlı kilo kaybıyla birlikte aşırı susama ve sık idrara çıkma varsa vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır. Bulantı, kusma ve bilinç değişikliği acil durum belirtisidir.
Sık sorulan sorular
Tip 1 diyabette ağızdan ilaç kullanılabilir mi?
Hayır. Tip 1 diyabette temel ve zorunlu tedavi insülindir; ağızdan alınan diyabet ilaçları insülinin yerini tutmaz.
Sürekli glukoz sensörü ne işe yarar?
Sensörler gün boyu kan şekeri eğilimlerini gösterir, düşme ve yükselmeleri önceden fark etmeye yardımcı olur ve insülin dozlarının daha doğru ayarlanmasını kolaylaştırır.