Kolesterol Yüksekliği (Hiperkolesterolemi) ve Kan Yağı Bozuklukları
Hiperkolesterolemi, kandaki kolesterol düzeyinin, özellikle LDL ('kötü') kolesterolün yüksek olmasıdır. Kan yağı bozuklukları (dislipidemi) ayrıca trigliserid yüksekliğini ve HDL ('iyi') kolesterol düşüklüğünü de kapsar. Uzun süre yüksek seyreden LDL kolesterol damar sertliğini (ateroskleroz) hızlandırarak kalp krizi ve inme riskini artırır.
Kolesterol Yüksekliği belirtileri
- Genellikle belirti vermez; kan testinde saptanır
- Ailesel formlarda göz kapağında sarı plaklar (ksantelazma)
- Tendonlarda şişlikler (ksantom)
- Genç yaşta korneada beyaz halka
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Doymuş yağ ve işlenmiş gıdalardan zengin beslenme, hareketsizlik, fazla kilo ve sigara başlıca etkenlerdir. Ailesel hiperkolesterolemi gibi genetik nedenler genç yaşta çok yüksek değerlere yol açabilir. Hipotiroidi, diyabet, böbrek hastalıkları ve bazı ilaçlar da kan yağlarını yükseltebilir.
Tanı
Total kolesterol, LDL, HDL ve trigliseridi içeren lipid profili ile tanı konur. Tedavi hedefleri kişinin genel kalp-damar riskine göre belirlenir; bu nedenle tansiyon, kan şekeri, sigara kullanımı ve aile öyküsü birlikte değerlendirilir. İkincil nedenler için tiroid ve diğer testler istenir.
Tedavi yaklaşımları
Tedavide yaşam tarzı değişiklikleri (beslenme düzenlemesi, egzersiz, sigaranın bırakılması, kilo kontrolü) temel basamaktır. Risk düzeyine göre statinler başta olmak üzere kolesterol düşürücü ilaçlar kullanılır. Çok yüksek trigliserid düzeylerinde pankreatit riski nedeniyle ayrıca tedavi planlanır. Tedavi hedefleri ve ilaç seçimi kişiye özel belirlenir.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
LDL kolesterolü çok yüksek olan, ailesinde genç yaşta kalp hastalığı bulunan, tedaviye rağmen hedeflere ulaşamayan veya ilaç yan etkisi yaşayan kişilerin değerlendirilmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
Kolesterolüm yüksek ama kendimi iyi hissediyorum, tedavi gerekir mi?
Kolesterol yüksekliği genellikle belirti vermez; ancak damar hasarı sessizce ilerleyebilir. Tedavi kararı belirtilere değil, toplam kalp-damar riskine göre verilir.
Beslenmeyle kolesterol düşer mi?
Beslenme düzenlemesi LDL kolesterolü belirli ölçüde düşürebilir. Genetik yatkınlığı veya yüksek riski olan kişilerde çoğu zaman ilaç tedavisi de gerekir.