Hipofiz Adenomu (Hipofiz Tümörleri)
Hipofiz bezi, beynin alt kısmında yer alan ve birçok hormon bezinin çalışmasını yöneten küçük bir bezdir. Hipofiz adenomları bu bezde gelişen, büyük çoğunluğu iyi huylu tümörlerdir. Bazıları fazla hormon salgılayarak, bazıları ise büyüyüp çevre dokulara bası yaparak ya da hipofizin normal hormon üretimini azaltarak belirti verir. Bir kısmı ise başka bir nedenle çekilen MR'da rastlantısal olarak saptanır.
Hipofiz Adenomu belirtileri
- Baş ağrısı
- Görme alanında daralma (özellikle yan görmede kayıp)
- Hormon eksikliğine bağlı yorgunluk, üşüme, cinsel isteksizlik, adet düzensizliği
- Prolaktin fazlalığında süt gelmesi ve adet düzensizliği
- Büyüme hormonu fazlalığında el-ayak büyümesi ve yüz hatlarında kabalaşma
- Kortizol fazlalığında kilo artışı, mor çatlaklar, tansiyon yüksekliği
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Hipofiz adenomlarının büyük çoğunluğu bilinen bir neden olmaksızın gelişir. Nadir olarak kalıtsal sendromların bir parçası olabilir.
Tanı
Hipofiz MR görüntülemesi tümörün boyutunu ve yerleşimini gösterir. Tüm hipofiz hormonları (prolaktin, büyüme hormonu, kortizol ekseni, tiroid ekseni, üreme hormonları) kan ve gerektiğinde uyarı veya baskılama testleriyle değerlendirilir. Büyük tümörlerde göz hekimi tarafından görme alanı muayenesi yapılır.
Tedavi yaklaşımları
Tedavi tümörün türüne, boyutuna ve hormon salgılayıp salgılamadığına göre belirlenir. Prolaktinomalarda öncelikle ilaç tedavisi uygulanır. Diğer hormon salgılayan tümörlerde ve bası belirtisi olan büyük tümörlerde genellikle burun yoluyla yapılan hipofiz cerrahisi tercih edilir. Küçük ve hormon salgılamayan tümörler düzenli MR ve hormon testleriyle izlenebilir. Eksik hormonlar yerine konur. Takip endokrinoloji ve beyin cerrahisi iş birliğiyle yürütülür.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Başka bir nedenle çekilen MR'da hipofizde kitle saptanan, görme alanında daralma veya açıklanamayan hormon bozuklukları olan kişilerin endokrinoloji değerlendirmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
Hipofizde rastlantısal bulunan küçük bir adenom ameliyat gerektirir mi?
Çoğu zaman hayır. Hormon salgılamayan küçük adenomlar genellikle belirli aralıklarla MR ve hormon testleriyle izlenir.
Hipofiz ameliyatından sonra ilaç kullanmam gerekir mi?
Bazı hastalarda ameliyat sonrası hipofiz hormonlarından bir veya daha fazlası eksik kalabilir; bu durumda eksik hormonların yerine konması gerekir.