Böbrek Üstü Bezi Yetmezliği (Addison Hastalığı ve Adrenal Yetmezlik)
Adrenal yetmezlik, böbrek üstü bezlerinin yeterli kortizol (ve bazı durumlarda aldosteron) üretememesidir. Böbrek üstü bezinin kendisinden kaynaklanan forma Addison hastalığı (primer adrenal yetmezlik) denir. Hipofizden kaynaklanan veya uzun süreli kortizon kullanımının kesilmesine bağlı gelişen formlar da vardır. Tedavi edilmediğinde hayatı tehdit eden adrenal krize yol açabileceği için tanınması önemlidir.
Böbrek Üstü Bezi Yetmezliği belirtileri
- Belirgin yorgunluk ve halsizlik
- İştahsızlık, kilo kaybı
- Bulantı, kusma, karın ağrısı
- Baş dönmesi, ayağa kalkınca tansiyon düşmesi
- Tuz isteği (Addison hastalığında)
- Ciltte ve ağız içinde koyulaşma (Addison hastalığında)
- Kan şekeri düşmesi
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Addison hastalığının en sık nedeni bağışıklık sisteminin böbrek üstü bezlerini hedef aldığı otoimmün süreçtir; tüberküloz ve diğer enfeksiyonlar da neden olabilir. İkincil yetmezlik hipofiz hastalıklarından kaynaklanır. Uzun süre kortizon kullananlarda ilacın aniden kesilmesi geçici yetmezliğe yol açabilir.
Tanı
Sabah alınan kan kortizolü ve ACTH düzeyleri ile ön değerlendirme yapılır. Tanı genellikle ACTH uyarı testiyle doğrulanır. Sodyum ve potasyum düzeyleri ile renin ve aldosteron ölçümleri tabloyu tamamlar.
Tedavi yaklaşımları
Tedavi eksik hormonların yerine konmasıdır. Hastaların hastalık, ateş, ameliyat gibi stres durumlarında doz artırma kurallarını öğrenmesi, durumunu gösteren bir kart veya bilezik taşıması ve acil durum için enjeksiyon seçeneği hakkında bilgilendirilmesi hayati önem taşır. Adrenal kriz acil tedavi gerektirir.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Açıklanamayan yorgunluk ve kilo kaybıyla birlikte tansiyon düşüklüğü, ciltte koyulaşma ya da kanda sodyum düşüklüğü ve potasyum yüksekliği varsa endokrinoloji değerlendirmesi gerekir. Kusma, şiddetli halsizlik ve bilinç bulanıklığı acil başvuru gerektirir.
Sık sorulan sorular
Adrenal yetmezlikte ilaç ömür boyu mu kullanılır?
Addison hastalığında tedavi genellikle ömür boyudur. Kortizon kesilmesine bağlı yetmezlikte ise bezin işlevleri zamanla geri dönebilir; bu, testlerle değerlendirilir.
Hastalandığımda ne yapmalıyım?
Ateşli hastalık, kusma veya ameliyat gibi durumlarda doz artırılması gerekebilir. Bu kurallar her hastaya hekimi tarafından ayrıntılı olarak anlatılmalıdır.