Cushing Sendromu (Kortizol Fazlalığı)
Cushing sendromu, vücudun uzun süre yüksek düzeyde kortizol hormonuna maruz kalmasıyla oluşan bir tablodur. Kortizol böbrek üstü bezlerinden salgılanan ve stres yanıtı, kan şekeri, tansiyon ve bağışıklık sistemi üzerinde etkili bir hormondur. Fazlalığı birçok organ sistemini etkiler.
Cushing Sendromu belirtileri
- Yüzde yuvarlaklaşma ve kızarıklık
- Karın ve gövdede yağlanma, kol ve bacaklarda incelme
- Karında geniş, mor renkli çatlaklar
- Ciltte incelme, kolay morarma
- Kas güçsüzlüğü (özellikle merdiven çıkarken)
- Yüksek tansiyon, kan şekeri yüksekliği
- Kemik kaybı, ruh hali değişiklikleri, adet düzensizliği
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
En sık neden, ilaç olarak uzun süre ve yüksek dozda kortizon kullanılmasıdır. Vücudun kendi ürettiği kortizolün fazlalığı ise genellikle hipofiz bezindeki bir adenomdan (Cushing hastalığı), böbrek üstü bezindeki bir tümörden ya da daha nadir olarak başka bir dokudaki hormon üreten tümörden kaynaklanır.
Tanı
Tarama için gece geç saatte tükürük kortizolü, 24 saatlik idrarda serbest kortizol veya gece alınan düşük doz deksametazon sonrası sabah kortizolü testleri kullanılır. Kortizol fazlalığı doğrulanırsa ACTH ölçümü ve görüntüleme yöntemleriyle kaynağı araştırılır. Testlerin yorumlanması uzmanlık gerektirir.
Tedavi yaklaşımları
Tedavi nedene yöneliktir. İlaca bağlı Cushing sendromunda kortizon dozu hekim kontrolünde azaltılır; ilaç aniden kesilmemelidir. Hipofiz veya böbrek üstü bezi kaynaklı tümörlerde genellikle cerrahi tedavi uygulanır. Cerrahinin mümkün olmadığı veya yeterli olmadığı durumlarda ilaç ve ışın tedavisi seçenekleri değerlendirilir.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Yukarıdaki belirtilerin birkaçı birlikte varsa, genç yaşta yüksek tansiyon veya kemik kaybı saptandıysa ya da böbrek üstü bezinde rastlantısal kitle bulunduysa endokrinoloji değerlendirmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
Kortizon kullanıyorum, ilacı kendim kesebilir miyim?
Hayır. Uzun süre kullanılan kortizonun aniden kesilmesi böbrek üstü bezi yetmezliğine yol açabilir. Doz azaltma mutlaka hekim kontrolünde yapılmalıdır.
Her kilo alan kişide Cushing araştırılmalı mı?
Hayır. Cushing sendromu nadir bir hastalıktır. Testler, sendromu düşündüren belirti ve bulgular varsa hekim tarafından istenir.