Büyüme Hormonu Bozuklukları: Akromegali ve Büyüme Hormonu Eksikliği
Büyüme hormonu hipofiz bezinden salgılanır; çocuklukta boy uzamasını sağlar, erişkinlerde ise kas, kemik, yağ dokusu ve metabolizma üzerinde önemli etkileri vardır. Hem fazlalığı hem de eksikliği sağlık sorunlarına yol açabilir. Erişkinlerde büyüme hormonu fazlalığı akromegali olarak adlandırılır.
Büyüme Hormonu Bozuklukları belirtileri
- Akromegalide: el ve ayaklarda büyüme, yüzük ve ayakkabı numarasında artış
- Yüz hatlarında kabalaşma, çene büyümesi, dişler arasında açılma
- Aşırı terleme, horlama, eklem ağrıları
- Akromegaliye eşlik eden diyabet ve yüksek tansiyon
- Erişkin büyüme hormonu eksikliğinde: kas kütlesinde azalma, karın bölgesinde yağlanma, enerji düşüklüğü, yaşam kalitesinde azalma
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Akromegalinin neredeyse tamamı büyüme hormonu salgılayan hipofiz adenomundan kaynaklanır. Erişkin büyüme hormonu eksikliği ise sıklıkla hipofiz tümörleri, hipofiz ameliyatı veya ışın tedavisi, kafa travması ya da çocukluk çağından süregelen eksiklik nedeniyle oluşur.
Tanı
Akromegali tanısında kan IGF-1 düzeyi ölçülür ve şekerli içecek sonrası büyüme hormonunun baskılanıp baskılanmadığına bakılır; ardından hipofiz MR yapılır. Büyüme hormonu eksikliği tanısı ise uyarı testleriyle konur. Bu testler deneyimli merkezlerde, hekim gözetiminde yapılmalıdır.
Tedavi yaklaşımları
Akromegalide ilk seçenek genellikle tümörün cerrahi olarak çıkarılmasıdır; hastalığın devam ettiği durumlarda ilaç tedavisi ve gerekirse ışın tedavisi uygulanır. Erişkin büyüme hormonu eksikliği kanıtlanmış ve uygun görülen hastalarda büyüme hormonu yerine koyma tedavisi değerlendirilebilir. Yaşlanmayı geciktirme ya da performans artırma amacıyla büyüme hormonu kullanımı bilimsel olarak önerilmez ve sağlık riskleri taşır.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
El-ayak büyümesi ve yüz hatlarında değişiklik fark eden, hipofiz ameliyatı veya ışın tedavisi geçirmiş, ya da çocuklukta büyüme hormonu tedavisi almış kişilerin endokrinoloji değerlendirmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
Akromegali neden geç fark edilir?
Değişiklikler yıllar içinde yavaş geliştiği için kişi ve çevresi tarafından fark edilmeyebilir. Eski fotoğraflarla karşılaştırma tanıda ipucu verebilir.
Erişkinlerde boy uzatmak için büyüme hormonu kullanılabilir mi?
Hayır. Büyüme plakları kapandıktan sonra büyüme hormonu boy uzamasını sağlamaz. Çocuklardaki boy kısalığı çocuk endokrinolojisi alanında değerlendirilir.