Hipotiroidi (Tiroid Bezi Az Çalışması)
Hipotiroidi, tiroid bezinin vücudun ihtiyacını karşılayacak kadar tiroid hormonu (T4 ve T3) üretememesidir. Tiroid hormonları metabolizmanın hızını, ısı üretimini, kalp atışını ve pek çok organın işleyişini düzenler. Bu nedenle hormon eksikliği vücudun birçok sistemini etkileyebilir. Hipotiroidi kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür ve yaşla birlikte sıklığı artar.
Hipotiroidi belirtileri
- Yorgunluk, halsizlik ve uyku hali
- Üşüme ve soğuğa tahammülsüzlük
- Kilo alma veya kilo vermede güçlük
- Kabızlık
- Cilt kuruluğu, saç dökülmesi ve tırnak kırılması
- Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, depresif ruh hali
- Adet düzensizlikleri ve gebe kalmada güçlük
- Yüz ve göz çevresinde şişlik, ses kalınlaşması
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Türkiye'de ve dünyada en sık neden, bağışıklık sisteminin tiroid bezini hedef aldığı Hashimoto tiroiditidir. Tiroid ameliyatı, radyoaktif iyot tedavisi, boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisi, bazı ilaçlar (örneğin lityum, amiodaron), iyot eksikliği veya fazlalığı ve daha seyrek olarak hipofiz bezi hastalıkları da hipotiroidiye yol açabilir.
Tanı
Tanı kan testleriyle konur. Temel test TSH (tiroid uyarıcı hormon) ölçümüdür ve serbest T4 düzeyi ile birlikte değerlendirilir. TSH yüksek, serbest T4 düşükse belirgin hipotiroididen; TSH hafif yüksek, serbest T4 normalse subklinik hipotiroididen söz edilir. Nedeni araştırmak için tiroid otoantikorları (anti-TPO, anti-Tg) ve gerektiğinde tiroid ultrasonografisi istenebilir.
Tedavi yaklaşımları
Belirgin hipotiroidinin standart tedavisi, eksik olan hormonun levotiroksin ile yerine konmasıdır. Doz; yaş, kilo, eşlik eden kalp hastalığı ve gebelik gibi durumlara göre hekim tarafından belirlenir ve TSH takibiyle ayarlanır. İlacın aç karnına, diğer ilaçlardan (demir, kalsiyum, mide ilaçları gibi) ayrı alınması emilimi açısından önemlidir. Subklinik hipotiroidide tedavi kararı; TSH düzeyi, belirtiler, yaş ve gebelik planı gibi etkenlere göre bireysel olarak verilir.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Yukarıdaki belirtilerden birkaçı birlikte varsa, ailede tiroid hastalığı bulunuyorsa, gebelik planlanıyorsa veya gebelik sırasında tiroid testlerinde anormallik saptandıysa bir endokrinoloji uzmanına başvurulması önerilir.
Sık sorulan sorular
Hipotiroidi ilacı ömür boyu mu kullanılır?
Hashimoto gibi kalıcı nedenlere bağlı hipotiroidide tedavi genellikle uzun sürelidir. Doğum sonrası tiroidit gibi geçici durumlarda ise ilaç bir süre sonra kesilebilir. Bu karar hekim tarafından testlerle verilir.
Hipotiroidi kilo almaya neden olur mu?
Tiroid hormonu eksikliği metabolizmayı yavaşlatarak sınırlı miktarda kilo artışına ve ödeme yol açabilir. Uygun tedaviyle hormon düzeyi normale döndüğünde bu etki büyük ölçüde ortadan kalkar; ancak kilo artışının tek nedeni genellikle tiroid değildir.