Polikistik Over Sendromu (PKOS)
Polikistik over sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen hormonal bozukluklardan biridir. Adet düzensizliği, erkeklik hormonlarının (androjenlerin) etkisine bağlı belirtiler ve ultrasonda yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikül görülmesi ile karakterizedir. Sık olarak insülin direnci eşlik eder ve uzun dönemde diyabet riski artabilir.
Polikistik Over Sendromu belirtileri
- Seyrek, düzensiz veya hiç olmayan adetler
- Yüz ve vücutta kıllanma (hirsutizm)
- Akne, yağlı cilt
- Saçlarda incelme
- Kilo verme güçlüğü
- Gebe kalmada güçlük
- Boyun ve koltuk altında koyu renkli cilt
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Genetik yatkınlık ve insülin direnci önemli rol oynar. Yüksek insülin düzeyleri yumurtalıklarda androjen üretimini artırabilir. Fazla kilo belirtileri belirginleştirebilir; ancak PKOS normal kilolu kadınlarda da görülür.
Tanı
Tanı genellikle şu üç kriterden en az ikisinin varlığıyla konur: düzensiz veya seyrek yumurtlama, klinik ya da laboratuvar olarak androjen fazlalığı ve ultrasonda polikistik yumurtalık görünümü. Benzer belirtiler oluşturabilen hipotiroidi, prolaktin yüksekliği ve doğuştan böbrek üstü bezi hastalıkları gibi durumlar testlerle dışlanır. Kan şekeri ve kan yağları da değerlendirilir.
Tedavi yaklaşımları
Tedavi, kişinin şikâyetlerine ve gebelik isteğine göre planlanır. Fazla kilolu kadınlarda %5–10 oranında kilo kaybı adet düzenini ve metabolik bulguları iyileştirebilir. Adet düzenini sağlamak ve kıllanmayı azaltmak için hormonal tedaviler, insülin direncini azaltan ilaçlar ve kozmetik yöntemler kullanılabilir. Gebelik isteyen kadınlarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla birlikte yumurtlamayı destekleyen tedaviler planlanır.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Adet düzensizliği, belirgin tüylenme veya akne, gebe kalmada güçlük ya da PKOS tanısıyla birlikte kan şekeri ve kilo sorunları olan kadınların değerlendirilmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
PKOS'ta gebe kalmak mümkün mü?
Evet. PKOS'lu kadınların çoğu uygun değerlendirme ve tedaviyle gebe kalabilir.
Ultrasonda kist görülmesi PKOS demek midir?
Tek başına yeterli değildir. Ultrason bulgusu, adet düzeni ve androjen fazlalığı birlikte değerlendirilerek tanı konur.