Hirsutizm (Kadınlarda Tüylenme ve Kıllanma)
Hirsutizm, kadınlarda erkeklerde olduğu gibi yüz, göğüs, karın ve sırt bölgelerinde kalın ve koyu kılların çıkmasıdır. Genellikle androjen adı verilen erkeklik hormonlarının fazlalığı ya da kıl köklerinin bu hormonlara aşırı duyarlılığı ile ilişkilidir. Hem estetik hem de altta yatan hormonal durum açısından değerlendirilmelidir.
Hirsutizm belirtileri
- Üst dudak, çene, göğüs, karın ve sırtta kalın, koyu kıllar
- Akne
- Adet düzensizliği
- Saçlarda incelme
- Nadir durumlarda ses kalınlaşması ve kas kütlesinde artış (ani gelişen virilizasyon)
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
En sık neden polikistik over sendromudur. Ailesel ve etnik özelliklere bağlı, hormon düzeyleri normal olan 'idiyopatik' hirsutizm de sık görülür. Doğuştan böbrek üstü bezi enzim eksiklikleri (geç başlangıçlı konjenital adrenal hiperplazi), Cushing sendromu, prolaktin yüksekliği, bazı ilaçlar ve nadiren androjen salgılayan tümörler de neden olabilir.
Tanı
Kıllanmanın derecesi muayeneyle değerlendirilir. Testosteron başta olmak üzere androjen düzeyleri, 17-hidroksiprogesteron, prolaktin ve tiroid testleri istenir. Gerektiğinde yumurtalık ve böbrek üstü bezlerinin görüntülemesi yapılır. Kısa sürede hızla ilerleyen kıllanma ve virilizasyon belirtileri ayrıntılı araştırma gerektirir.
Tedavi yaklaşımları
Altta yatan neden varsa tedavi edilir. Hormonal tedaviler (doğum kontrol hapları, androjen etkisini azaltan ilaçlar) yeni kıl oluşumunu azaltabilir; etkileri genellikle birkaç ay içinde ortaya çıkar. Mevcut kıllar için lazer ve diğer kozmetik yöntemler tedaviye eklenebilir. Fazla kilolu kadınlarda kilo kaybı androjen düzeylerini azaltabilir.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Kıllanmanın belirgin olduğu, adet düzensizliğinin eşlik ettiği veya kıllanmanın kısa sürede hızla arttığı durumlarda endokrinoloji değerlendirmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
Lazer epilasyon tek başına yeterli mi?
Hormonal bir neden varsa lazer tedavisinin etkisi sınırlı kalabilir ve kıllanma tekrarlayabilir. Önce hormonal değerlendirme yapılması önerilir.
Hormon testleri ne zaman yapılmalı?
Adet gören kadınlarda testler genellikle adetin ilk günlerinde ve sabah saatlerinde yapılır. Doğum kontrol hapı kullananlarda sonuçlar etkilenebileceği için hekimle birlikte planlama yapılmalıdır.