Osteoporoz (Kemik Erimesi)
Osteoporoz, kemik kütlesinin azalması ve kemik dokusunun yapısının bozulması sonucu kemiklerin kırılganlaştığı bir hastalıktır. Çoğu zaman ilk belirtisi, basit bir düşme ya da zorlanmayla oluşan kırıktır. En sık omurga, kalça ve el bileği kırıkları görülür. Menopoz sonrası kadınlarda daha sık olmakla birlikte erkeklerde de görülür.
Osteoporoz belirtileri
- Kırık oluşana kadar genellikle belirti vermez
- Boy kısalması
- Sırtta kamburlaşma
- Omurga kırıklarına bağlı sırt ağrısı
- Düşük enerjili kırıklar (ayakta dururken düşme sonucu oluşan kırıklar)
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Menopoz, ileri yaş, ailede kalça kırığı öyküsü, düşük vücut ağırlığı, sigara ve aşırı alkol kullanımı, hareketsizlik, yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı başlıca risk faktörleridir. Uzun süreli kortizon kullanımı, hipertiroidi, hiperparatiroidi, erkeklerde testosteron eksikliği, erken menopoz ve çölyak gibi emilim bozuklukları ikincil osteoporoza yol açabilir.
Tanı
Tanıda kemik mineral yoğunluğunu ölçen DXA (kemik dansitometrisi) yöntemi kullanılır. Kırık riskinin değerlendirilmesinde FRAX gibi risk hesaplama araçlarından yararlanılabilir. İkincil nedenleri araştırmak için kalsiyum, D vitamini, paratiroid hormonu, tiroid ve böbrek fonksiyonları gibi kan testleri istenir.
Tedavi yaklaşımları
Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, düzenli ağırlık taşıyan egzersizler, düşmelerin önlenmesi, sigara ve alkolden uzak durulması tedavinin temelidir. Kırık riski yüksek olan kişilerde kemik yıkımını azaltan veya kemik yapımını artıran ilaçlar kullanılır. İlaç seçimi ve tedavi süresi kırık riski, böbrek fonksiyonları ve eşlik eden hastalıklara göre belirlenir.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Menopoz sonrası risk faktörü taşıyan kadınlar, 70 yaş üzeri erkekler, düşük enerjili kırık geçirenler ve uzun süre kortizon kullananlar kemik sağlığı açısından değerlendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Sadece kalsiyum almak osteoporozu tedavi eder mi?
Kalsiyum ve D vitamini kemik sağlığı için gereklidir; ancak kırık riski yüksek olan kişilerde tek başına yeterli değildir. Gereksiz yüksek doz kalsiyum takviyesinden de kaçınılmalıdır.
Kemik yoğunluğu ölçümü ne sıklıkla yapılır?
Genellikle 1–2 yılda bir tekrarlanır; aralık, başlangıç sonucuna ve tedavi durumuna göre hekim tarafından belirlenir.