D Vitamini Eksikliği
D vitamini, bağırsaktan kalsiyum ve fosfor emilimini sağlayarak kemik sağlığında temel rol oynayan bir hormon öncülüdür. Vücut D vitaminini büyük ölçüde güneş ışığı yardımıyla deride üretir; besinlerden alınan miktar sınırlıdır. Eksiklik, ülkemizde de sık görülen bir durumdur.
D Vitamini Eksikliği belirtileri
- Hafif eksiklikte çoğu zaman belirti yoktur
- Kemik ve kas ağrıları
- Kas güçsüzlüğü, düşme eğiliminde artış
- Yorgunluk
- Ağır eksiklikte erişkinlerde osteomalazi, çocuklarda raşitizm
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Güneş ışığına yeterince maruz kalmama, kapalı giyim, koyu ten rengi, ileri yaş, fazla kilo, emilim bozuklukları (çölyak, bağırsak ameliyatları), böbrek ve karaciğer hastalıkları ve bazı ilaçlar (örneğin bazı epilepsi ilaçları) eksiklik riskini artırır.
Tanı
Kanda 25-hidroksi D vitamini düzeyi ölçülür. Herkeste rutin tarama önerilmez; risk grubundaki kişilerde ve osteoporoz, hiperparatiroidi gibi durumların değerlendirilmesinde test istenir. Gerektiğinde kalsiyum, fosfor ve PTH düzeyleri de birlikte değerlendirilir.
Tedavi yaklaşımları
Eksiklik saptandığında, düzeyine göre belirlenen dozda D vitamini takviyesi yapılır ve ardından idame dozuna geçilir. D vitamini yağda çözünen bir vitamin olduğu için yüksek dozların kontrolsüz ve uzun süreli kullanımı kalsiyum yüksekliği ve böbrek sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle takviye dozu ve süresi hekim tarafından belirlenmelidir.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Kemik ağrısı, kas güçsüzlüğü, osteoporoz, emilim bozukluğu veya böbrek hastalığı olan kişilerin ve uzun süre yüksek doz D vitamini kullananların değerlendirilmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
D vitaminini kendi başıma yüksek dozda kullanabilir miyim?
Önerilmez. Gereğinden yüksek doz D vitamini kalsiyum yüksekliğine ve böbrek taşına neden olabilir. Doz, kan düzeyine göre hekim tarafından belirlenmelidir.
Güneşlenmek yeterli olur mu?
Güneş ışığı D vitamini üretimi için önemlidir; ancak mevsim, saat, cilt rengi, yaş ve giyim tarzı üretimi etkiler. Risk grubundaki kişilerde çoğu zaman takviye gerekir.