Hiperparatiroidi (Paratiroid Bezi Fazla Çalışması)
Paratiroid bezleri, tiroid bezinin arkasında yer alan ve kandaki kalsiyum düzeyini düzenleyen küçük bezlerdir. Hiperparatiroidi, bu bezlerden aşırı paratiroid hormonu (PTH) salgılanmasıdır. Primer hiperparatiroidide genellikle kan kalsiyumu yükselir. Bu durum kemik kaybına, böbrek taşına ve başka şikâyetlere yol açabilir.
Hiperparatiroidi belirtileri
- Çoğu hastada rutin testte rastlantısal kalsiyum yüksekliği
- Böbrek taşı
- Kemik kaybı ve kırık
- Yorgunluk, halsizlik, kas güçsüzlüğü
- Çok su içme ve sık idrara çıkma
- Kabızlık, bulantı
- Unutkanlık, depresif ruh hali
Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir; tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Nedenler ve risk faktörleri
Primer hiperparatiroidinin en sık nedeni paratiroid bezlerinden birinde gelişen iyi huylu bir büyümedir (adenom). Daha az sıklıkla birden fazla bezin büyümesi (hiperplazi) görülür. Kalıtsal sendromlar nadir bir nedendir. D vitamini eksikliği ve böbrek yetmezliği ise PTH'nin ikincil olarak yükselmesine (sekonder hiperparatiroidi) neden olabilir.
Tanı
Kan kalsiyumu, PTH, fosfor, D vitamini ve böbrek fonksiyonları birlikte değerlendirilir. 24 saatlik idrar kalsiyumu ölçülebilir. Kemik yoğunluğu ölçümü ve böbrek ultrasonografisi organ etkilenimini gösterir. Cerrahi planlanan hastalarda hastalıklı bezin yerini belirlemek için boyun ultrasonografisi ve sintigrafi gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır.
Tedavi yaklaşımları
Belirti veren ya da kemik, böbrek veya kalsiyum düzeyi açısından belirli kriterleri karşılayan primer hiperparatiroidide kalıcı tedavi, hastalıklı bezin cerrahi olarak çıkarılmasıdır. Ameliyat gerekmeyen hafif olgularda düzenli takip yapılır. Ameliyat olamayan hastalarda kalsiyum düzeyini kontrol eden ilaçlar kullanılabilir. Sekonder hiperparatiroidide altta yatan neden tedavi edilir.
Ne zaman endokrinoloji uzmanına başvurmalı?
Kan testinde kalsiyum yüksekliği saptanan, tekrarlayan böbrek taşı olan veya açıklanamayan kemik kaybı bulunan kişilerin endokrinoloji değerlendirmesi önerilir.
Sık sorulan sorular
Kalsiyumum yüksek, kalsiyumlu gıdaları kesmeli miyim?
Hayır, kendi başınıza kalsiyum alımını kısıtlamanız önerilmez; bu durum PTH'yi daha da artırabilir. Beslenme önerileri değerlendirme sonrasında hekim tarafından verilir.
Paratiroid ameliyatı sonrası hastalık geçer mi?
Tek bir adenomun çıkarıldığı hastaların büyük çoğunluğunda kalsiyum ve PTH düzeyleri normale döner. Ameliyat sonrası düzenli takip önerilir.